|
COĞRAFİ YAPI
İki coğrafi bölgede toprakları bulunan Erzurum İlinin arazi büyüklüğü,
yaklaşık 25.066 km² kadar tutar. Bu toprakların kuzey kesimi yani İspir,
Narman, Oltu, Olur, Pazaryolu, Tortum ve Uzundere İlçelerinin
toprakları, Karadeniz Bölgesinin Doğu Karadeniz sınırları içinde
kalmaktadır. Ancak bu kesim, İl topraklarının yaklaşık % 30’ luk bir
payını oluşturur. Geriye kalan % 70 gibi önemli bir pay, Doğu Anadolu
Bölgesi dahilinde yer alır. İl, arazi büyüklüğü bakımından, sırayla
Konya, Sivas ve Ankara İllerinden sonra, Türkiye’ nin 4. büyük ili
konumundadır.
YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ:
Erzurum İli, genel
olarak yüksek arazilerden oluşur. Örneğin platoların deniz düzeyine göre
yükseklikleri 2000 m’ yi bulur, bunların üstünde yer alan dağların
yükseklikleri ise, 3000 m. ve daha yüksektir. Platolar ve dağlar
arasında, yükseklikleri yaklaşık 1500 ila 1800 metrelere ulaşan
depresyon ovalarıyla oluklar yerleşmiştir. Karasu-Aras Dağlarının bazı
dağ kütleleri, Erzurum İli arazisini güneyde engebelendirmiştir.
Bunların en önemlileri, Erzurum kenti ve Erzurum ovası (825 Km²)
güneyinde yer almakta olan Palandöken Dağları (Büyük Ejder 3176 m.) ve
Pasinler Ovası (540 km²) güneyinde yer alan Şahveled Dağları (Çakmak
Dağı 3063 m.) olup, Bingöl Dağlarının kuzey yarısı da yine Erzurum İli
sınırları içinde kalmaktadır.
İl topraklarını
kuzeyden engebelendirmiş olan dağlarsa, Kuzey Anadolu Dağlarının ikinci
sırasına bağlı yükseltilerdir. Bunların başlıcaları, İspir ve Erzurum
arasında yer alan Mescit Dağları (en yüksek nokta 3239 m.), onların
doğusundaki Kargapazarı Dağları (Dumlu Dağı 3169 m.) ve bir kısmı Kars
ili sınırları içinde kalan Allahuekber dağlarıdır. Söz konusu edilen bu
kuzey ve güneydeki dağların arasına, iki önemli depresyon ovası
yerleşmiştir. Bunlar Erzurum Kentinin de kenarında kurulmuş olduğu
Erzurum ovası ve Hasankale ovası olup, her iki ovayı birbirinden, 2030
m. yükseklikteki Deveboynu beli ayırır. Bunlardan Erzurum ovasının en
alçak kesimi 1850 m, Hasankale ovasınınki ise, 1650 m. kadardır. Aslında
bunlar birer ova özelliği gösterirler.
İKLİM ÖZELLİKLERİ:
İl arazisinin büyük
çoğunluğunda, karasal iklim özellikleri egemendir. Kışlar uzun ve sert,
yazlar kısa ve sıcak geçer. İl topraklarının kuzey kesimlerinde,
yüksekliği yaklaşık 1000 ila 1500 metrelere inen vadi içleriyle çukur
sahalarda iklim, büyük ölçüde sertliğini yitirir. Erzurum il
merkezindeki meteoroloji istasyonunda 1929’ dan bu yana gözlem
yapılmaktadır. Yaklaşık 70 yılı bulan gözlem sonuçlarına göre, ilde en
soğuk ay ortalaması, -8.6 C, en sıcak ay ortalaması 19.6 C, en düşük
sıcaklık -35 C ve en yüksek sıcaklık ise, 35 C olarak ölçülmüştür.
Yıllık yağış tutarı 453 mmm. kadardır. En az yağış kış devresinde düşer.
Bu devrenin yağışları kar biçiminde olup, kar yağışlı gün sayısı 50 ve
kar örtüsünün yerde kalış süresi ise 114 gün kadardır. En yağışlı devre
ilkbahar ve yaz mevsimleridir.
DOĞAL BİTKİ ÖRTÜSÜ:
İl arazisinde egemen
doğal bitki örtüsü, step formasyonudur. Orman örtüsü, pek yaygın
değildir. Bu örtünün alt sınırı, 1900-2000 metrelerde başlamakta ve üst
sınır, 2400 metrelerde son bulmaktadır. Başlıca orman örtüsü alanları,
Oltu, Olur ve Şenkaya ilçelerindeki sarıçam ve meşe ormanlarıyla,
Erzincan-Aşkale sınırlarında rastlanan meşe ormanlarıdır. İl arazisinin
% 60’ tan biraz fazlası steplerle kaplıdır. Bu doğal bitki örtüsü, yer
yer keven topluluklarıyla verimsiz hale gelse de, geniş alanlarda mera
hayvancılığına uygun verimli çayırlıklar durumundadır.
AKARSULAR:
İl topraklarının doğu yarısı, Hazar akaçlama Havzası içinde kalır. Bu
kesimin sularını, Aras Irmağı toplar. Batı kesimi ise, Basra Körfezi
akaçlama alanında, kuzey kesimi de Karadeniz akaçlama havzasında kalır.
Batı kesimi sularını Karasu, kuzey kesimininkini ise, Tortum ve Oltu
çaylarının birleşmesiyle oluşan Çoruh ırmağı toplar.
GÖLLER:
İlde doğal göller azdır. Yapay göller ise, yeni yeni oluşmaktadır. İlin
en önemli doğal gölü, Tortum çayı üzerinde oluşmuş, bir heyelan-sed gölü
olan, Tortum gölüdür. Aslında bu göl, yönetim olarak, 1997’ de ilçe
merkezi yapılan Uzundere ilçesi yönetim sınırları içinde kalır. Alanı
yaklaşık 8 km² kadar olan bu göl, kuzey batıda yer alan Kemerli dağından
heyelan yoluyla kayan kütlelerin, Tortum çayının yatağını tıkaması
yoluyla oluşmuştur. Bu nedenle çayın eski yatağı değişmiş ve önünde
yüksekliği 48 metreyi bulan ünlü doğa harikası Tortum (Uzundere)
Çağlayanı oluşmuştur. Gölün suları, 1963 yılında faaliyete geçen ve 1 km
kadar kuzeydeki alçak bir boğazda kurulmuş olan Tortum santralını
çalıştırmaktadır. Fazla sular ise, serbest akışa bırakılarak, Tortum
çağlayanını oluşturmaktadır. Yapay göller arasında Serçeme çayı üzerinde
yer alan Kuzgun barajı (10.3 km²), Lezgi suyu üzerindeki Palandöken
Göleti (22 km²), Lezgi, Pisyan Dereleri üzerinde Çat Barajı (220,5 km²),
Tımar Çayı üzerinde Demirdöven Barajı (1,45 km²), Aras ırmağı üzerinde
Söylemez barajı (46,3 km²) başlıcaları olarak burada hatırlanabilirler |