|
ERZURUM BARLARI
Erzurum halk oyunlarına "bar" adı verilir. "Bar" kelimesi "birliktelik",
"topluluk" , "el ele tutuşmak", "bağlamak" ve "beraberce oynamak" gibi
anlamlar taşımaktadır. Bar, çok eski ve köklü bir geçmişe dayanmaktadır.
Barın oluşumunda; iklimin, coğrafyanın ve tarihi olayların etkisi
olmakla birlikte antropologlara göre bar, Türklerin Asya'dan
getirdikleri milli oyunlardan biridir. Erzurum, halk oyunları açısından
oldukça zengin bir bölgedir. Bu zenginlik günümüzde de bütün
güzellikleriyle ve orijinalline uygun olarak yaşatılmaktadır. Erzurum
Halk oyunları ve türküleri derneği halk oyunları ekiplerinin gerek yurt
içinde ve gerekse yurt dışında düzenlenen yarışmalarda onur verici
başarıları vardır. Erzurum barları kadın ve erkek barları olmak üzere
iki bölüm halinde oynanır.
Oltu ilçesinden Oltu köyünde yalnız erkeklerce Bar tutulur ve davul
zurnayla oynanır. Aynı köyde Şeyh Şamil oyunu da vardır. Davul zurna
veya mey eşliğiyle yürütülür, tek erkek oyunudur.
BAR TERİMLERİ
Bar oyunu: eğlenmeyi temel amaç edinen oyunlara denir.
Kolluk:
dizilişe göre, barbaşının hemen solunda olan oyuncuya denir.
Koltukaltı:
koltuk
Pöççük:
bar dizisinin en sonundaki oyuncuya verilen ad
Daldaş:
Dadaş
Kelleler:
koltukaltı ile kolluk altı arasında kalan oyuncuların tümüne denir.
Sıra
oyuncular:
kelleler
Sekme:
bar oyununun çabuk ve çevik hareketlerle oynanan bölümü
Yelleme:
iki kısımlı barlarda ikinci kısma verilen ad. sekme ile ağırlama
arasında oynanır Ağırlama: barın ilk bölümü,ağır,yavaş,ve titizce
oynanan bölümü
Bar sırası:
barların birbiri peşi sıra oynanması gerektiğinde izlenecek geleneksel
yol
Bar havası:
bar oyunlarının ezgi ve müziğini anlatan bir deyimdir
Bar tutmak:
bar topluluğunu para karşılığı kiralamaktır
Bar tutuşmak:
bar oynayacak oyuncuların ortaya çıkmaları
Bar çeken:
barbaşı
Bar Çeşitleri :
A- Erkek Barları:
Baş Bar, İkinci Bar (1.aşırma), Sekme, İkinci Aşırma, Nari, Dello,
Koçeri, Temirağa, Tamzara, Tavuk Bari, Felek, Çingeneler, Uzun Dere,
Daldalar, Yayvan, Hançer Bari,
B-Kadın Barları:
Kavak, Çiftbeyaz Güvercin, Çember, Döne, Nari, Çarşıda
Üzüm Kara, Sallama, Mendilimde kişmiş ile Badem Var, Tortumun Eymeleri,
Aşşahtan Gelirem, Köylü Kızı, Delikız
ERKEK KIYAFETLERİ
Cistik:
bar oynarken ayağa giyilen ayakkabıdır. Derisinin çok yumuşak olması en
büyük özelliğidir.bu özelliğe istinaden ayak figürleri daha kolay
gerçekleştirilir.yaşlılar tarafından giyilene markop, gençlerin
giydiğine yemeni denir.
Zığva:
Uçkurlu, beli bol lacivert kumaştan yapılan arkası torba şeklinde pileli
giysidir.Bunun üzerine siyah ipek kaytansüs olarak işlenir.Zığvanın bol
olmasını sağlayan pile sayısının 32 olmasına özen gösterilir.
Yelek:
lacivert kumaştan yapılmıştır. İki tarafa kapanabilen kaytanlı ilikleri
vardır, kenarları ve cep ağızları kaytanla işlenmiştir.
Gömlek:
gömlekler beyaz olup dik yakalıdır. Düğmeleri beyaz veya siyah
olabilir.uzun olan kol ağızlarında 4-5 düğme bulunur.
Kazeki:
uzun kollu kısa bir cekettir.kolları geniş kol etrafları siyah
kaytanla,ön tarafı ve cep ağızları motifli kaytanla süslüdür.
Kuşak:
eskiden Acem,Trablus, veya Tosya şalı diye adlandırılanrenkli iplerle
örülmüş-dokunmuş,bar oynayanın belini sıcak tuttuğu gibi aynı zamanda
cep vazifesi gören kumaştır.
Gümüş köstek:
gümüşten yapılmış,yelek üzerine asılan daha önceleri saat taşımada
kullanılan ince zincirden aksesuardır.
Bazubent:
ekseriyatla boncukla örülür.gümüş olanlarıda vardır. Kola takılan
içerisine karınca duası, ayet-ül-kürsiduaları komulur.
Mendil:
Erzurum barlarında mendil kullanmak bir maharet işidir.mendil her barın
ritmine ve psikolojisine göre kullanılır.
KADIN KIYAFETLERİ
Bindallı:
kadife üzerine simle Türk motifleri işlenmiş giysidir.göğüs ve boyun
kısımları dantelle süslenebilir. aynı danteller kol ağzınada
eklenir.kol,beden ve bel kısmı vücuda oturur, tek kısmı ise rahat
hareket maksadıyla geniş yapılır.
Leçek(yazma):
başa örtülen,pullarla ve boncuklarla oyalanarak süslenen pamuktan
yapılmış başörtüsüdür. bu isim halen kullanılmaktadır.
Gümüş kemer:
bar oynayan Erzurumlu kadının belinde bulunur.muhtelif parçalar
halkalarla birbirine tutturularak kemer oluşturulur.İşlemelidir.kaşı
daha süslüdür.bazılarında sedef kakmalar bulunur.şimdi kakmalı kemerler
yapılmadığından antika değeri taşımaktadırlar.
Papuç:
papuçlar siyah ve önden bağlıdır.yumuşak deriden yapılmış olup
hafiftir.kolay hareket olanağı sağlar.
Dizleme: beyaz yünden örülmüş,diz kapaklarına kadar uzanan çoraplardır.
Mendil ve diğer aksesuarlar: erkek barlarında olduğu gibi,kadın
barlarında da barbaşı ve pöççükte mendil bulunur.ayrıca boyuna beşi
birlik, oltu taşı kolyeler,kollara burma bilezik parmaklara da yüzük
takılır.
Kaynak: Dr.
Lütfi SEZEN
|
Şirinevler Mahallesi
